Wat is een subwoofer

Met de komst van de surroundsystemen is het aanbod van subwoofers of basmodules flink toegenomen. Ook het feit dat de speakers steeds kleiner worden is een mogelijke verklaring voor de populariteit van dit type speaker. Subwoofers zijn in de speakerwereld een slag apart. Je kunt ze namelijk alleen gebruiken in combinatie met twee (stereo) of meer (surround) luidsprekers.

Een subwoofer is een losse mono-baskast luidspreker die speciaal is ontworpen voor het weergeven van lage tot zeer lage tonen. Deze lage tonen kunnen vaak ook gevoeld worden en liggen onder (sub) het bereik van een normale woofer. Het gaat dan om tonen die in het frequentiebereik beneden de - ruw gemeten - 80 Hz vallen. Deze 80 Hz is gekozen omdat 80 Hz niet al te moeilijk is om weer te geven door een redelijk kleine speaker.

Geschiedenis van de subwoofer

De subwoofer is ontstaan in de tijd van de analoge grammofoonplaat. Lage frequenties konden destijds niet in stereo worden weergegeven door de mechanische beperking van naald en groef. Daarom werd deze laagfrequente stereo-informatie mono geregistreerd op de plaat.

De subwoofer in combinatie met twee kleine stereospeakers maakte stereogeluid mogelijk. Critici echter vonden dit systeem inferieur vanwege fase of looptijdverschillen.

Met de komst van de audio-cd in 1982 was de mechanische beperking verdwenen. Daarmee verdwenen ook de subwoofer systemen van de markt, totdat de firma Bose het concept weer oppakte. In 1988 lanceerden zij hun kleine luidsprekers in het formaat van melkpakjes in combinatie met een subwoofer.

Subwoofer en audioapparatuur

Je kunt een subwoofer aanschaffen in een surroundset of separaat. Een subwoofer produceert zelf alleen maar basklanken, toch zijn ze zeker niet veel goedkoper dan gewone speakers. Zoals bij alle audioapparatuur geldt dat je voor kwaliteit betaalt.

Gebruikersmogelijkheden subwoofer

Een subwoofer kan gebruikt worden voor twee doeleinden:

• als basmodule voor het creeeren van een surroundgeluid
• als ondersteuning van je stereospeakers bij het produceren van bastonen.

De subwoofer moet kwalitatief altijd in verhouding staan tot uw andere luidsprekers en audioapparatuur.

Soorten subwoofers

Subwoofers kunnen worden onderverdeeld in actieve en passieve subwoofers.

Als de subwoofer in een surroundsysteem wordt gebruikt, gaat het meestal om een actieve subwoofer. De versterker zit in de subwoofer zelf gebouwd, wat nodig is omdat een surroundversterker of receiver geen versterker voor het subwooferkanaal bevat.

Bij een actieve subwoofer is de eindversterker voor de speaker in de behuizing ondergebracht. Dit heeft als belangrijkste voordeel dat de versterker alleen maar die tonen hoeft te versterken, die door de subwoofer ten gehore worden gebracht. Hierdoor is het ook mogelijk op de subwoofer de geluidssterkte, kantelfrequentie en fase in te stellen.

Een passieve subwoofer heeft geen eigen versterking. Een dergelijke subwoofer is eigenlijk niet meer (of minder) dan een gewone luidspreker, maar dan alleen voor de lage tonen.

Passieve subwoofers worden vrijwel alleen nog gebruikt in 2.1 satelliet systemen. Voor surround (5.1) toepassingen zijn ze veel minder geschikt omdat ze niet rechtstreeks aangesloten kunnen worden op de speciale subwoofer uitgang van de versterker.

Frequentiebereik en vermogen subwoofer

Het frequentiebereik geeft het gebied weer dat de luidspreker kan weergeven. Geluidsgolven met een frequentie onder 100 Hz zijn niet richtingsgevoelig, daarom dragen ze ook niet bij aan het stereo effect. Het is daarom mogelijk deze tonen uit één speaker te laten komen; de subwoofer. De kwalitatief betere subwoofers hebben een lage tonen bereik tot ongeveer 20 Hz. Een menselijk oor kan zulke lage tonen voor een gedeelte niet horen, maar je kunt ze wel voelen.

In principe geldt: hoe groter uw woonkamer, hoe meer lage tonen de subwoofer moet kunnen produceren. Een subwoofer die in een grote ruimte zijn geluid moet produceren, heeft ook een groter vermogen nodig. Dit vermogen wordt gemeten in Watt. De meeste subwoofers beginnen bij 50 watt.

Het plaatsen van de subwoofer

Wilt u de subwoofer op een surroundversterker aansluiten dan heeft u een Line level input (RCA) of een LFE ingang op de subwoofer nodig. Alle actieve subwoofers beschikken over een dergelijke ingang. Als u de subwoofer op de speakeruitgangen van een stereoversterker wilt aansluiten gebruikt u de "High level inputs" op de subwoofer. Alle passieve en de meeste actieve subwoofers hebben deze ingang.

Een subwoofer is veel minder plaatsingsgevoelig dan andere speakers. Experts zeggen wel dat een woofer ruimte nodig heeft. Daarom is het verstandig om de subwoofer vrij te zetten van muren. Dat geldt ook voor de achterkant. Een box heeft namelijk ruimte nodig om zijn klanken voort te stuwen.

Gehoormatig (het stereobeeld) moeten we rekening houden met het stralingspatroon van hoge en lage frequenties. Hierbij valt op, dat bij een lagere frequentie de piekvorm (hoek van bijna 90 graden bij een hoge frequentie) verandert in een cirkel. De plaatsing van de subwoofer t.o.v. de linker- en rechterspeaker is hierdoor minder belangrijk, maar houd er wel rekening mee dat de reflexpoort (indien aanwezig) ongeveer (is direct hoorbaar, meer of minder basweergave) de diepte van de kast verwijderd moet zijn van de muur achter de subwoofer, ter voorkoming van interferentie. De frequentie die naar de subwoofer mag beslist niet (demping minstens 65dB) worden doorgegeven aan de overige speakers. De kantelfrequentie die moet worden gekozen is afhankelijk van de gebruikte speakers, bij elektronstaten wordt vaak gekozen vanaf 200 Hz naar de subwoofer.

Front-firing en down-firing

Bij subwoofers wordt onderscheid gemaakt tussen front-firing en down-firing. Bij front-firing zit de luidspreker aan de zijkant, bij down-firing aan de onderkant. Downfiring heeft als voordeel dat de plaatsing van de subwoofer minder kritisch is.